Yönetim gurusu Peter Drucker’a atfedilen, “Kültür, stratejiyi kahvaltıda yer” sözü, iş dünyasının en ünlü özdeyişlerinden biridir. Bu cümle, bir organizasyonun ne kadar mükemmel, mantıklı veya parlak stratejilere sahip olursa olsun, eğer bu stratejiler şirketin mevcut kültürü (çalışanların inançları, alışkanlıkları ve davranış biçimleri) ile uyumlu değilse, başarısız olmaya mahkûm olduğunu anlatıyor.
Şirketlerde olduğu kadar toplumlarda da geçerli bir gerçek var: En iyi yazılmış stratejiler bile, eğer içinde bulunduğu kültürle uyumlu değilse başarısız olur. Tarihsel perspektiften bakıldığında, doğu toplumlarında kolektif hareket etme kültürü çok daha güçlüdür. Devlet otoritesine uyum, birlikte hareket etme refleksi ve “biz” bilinci, yüzyıllar boyunca ekonomik ve sosyal düzenin temelini oluşturmuştur. Bu yapı, kriz anlarında hızlı mobilizasyon ve ortak hedeflere yönelme açısından ciddi bir avantaj sağlamıştır.
Batı medeniyetleri ise özellikle kapitalist sistemin gelişimiyle birlikte birey merkezli bir yapı inşa etmiştir. Bireysel özgürlükler, kişisel başarı ve rekabet, ekonomik büyümenin itici gücü olmuştur. Bu model, inovasyon ve girişimcilik açısından büyük sıçramalar yaratmıştır. Ancak bugün geldiğimiz noktada, bu iki yaklaşım arasındaki fark yeni bir kırılma üretmeye başlamış durumda.
Batı toplumlarında bireycilik, birçok yerde “aşırı bireyselliğe” evrilmiş durumda. İnsanlar daha özgür, daha zengin ve daha konforlu yaşam koşullarına sahip olmalarına rağmen; evlilik oranları düşüyor, doğum oranları hızla geriliyor. Aile kurma fikri erteleniyor ya da tamamen rafa kaldırılıyor.
Bu sadece sosyolojik bir değişim değil, aynı zamanda stratejik bir risk.
Çünkü nüfus azalması; iş gücünden savunma kapasitesine, üretimden sosyal güvenlik sistemlerine kadar birçok alanı doğrudan etkiliyor. Bugün birçok gelişmiş ülke, ekonomik olarak güçlü olmasına rağmen demografik olarak zayıflama sürecine girmiş durumda. Öte yandan, kolektif kültürün hâlâ güçlü olduğu toplumlar; daha genç nüfus yapısı, daha yüksek doğum oranları ve daha dayanıklı sosyal bağlar sayesinde uzun vadede farklı bir avantaj alanı yaratıyor.
Gerçek şu ki; sürdürülebilir güç, sadece ekonomik büyüklükten değil, o büyüklüğü taşıyacak “kültürel yapıdan” da beslenir. Ve eğer kültürünüz, geleceği inşa edecek insanları üretemiyorsa… En iyi stratejiler bile zamanla gaye ve anlamını yitirecektir.
Cevaplarınızı, görüş ve düşüncelerinizi merakla bekliyorum;
Sizce Strateji mi kültürü şekillendirir, yoksa kültür mü stratejiyi belirler?
Saygılarımla,
Mustafa BAŞAR